Je hebt toestemming gegeven dat jouw foto’s gebruikt mogen worden voor social media. Klinkt helder. Maar wat als diezelfde foto’s vervolgens worden ingezet door AI om bewegende beelden van jou te maken? Of om een video te genereren waarin jij iets zegt of doet wat je nooit hebt gezegd of gedaan? Dan betreden we het terrein van portretrecht en AI, en dat is een stuk complexer dan de meeste mensen denken.
Dit is geen ver-van-je-bed-show meer. AI-tools waarmee je van een stilstaand beeld een bewegende video maakt, zijn gewoon beschikbaar. Voor iedereen. En de juridische regels lopen nog lang niet gelijk op met de technologische mogelijkheden.
Portretrecht en AI: wat zegt de wet?
In Nederland is het portretrecht geregeld in artikel 21 van de Auteurswet. Dat recht beschermt je tegen ongewenst gebruik van jouw herkenbare afbeelding. Het mooie en tegelijkertijd het lastige aan portretrecht: het gaat om herkenbaarheid, niet om de techniek waarmee het portret is gemaakt. Of het nu een foto is, een illustratie, een video of een door AI gegenereerd deepfake-beeld, als jij erin herkenbaar bent, is er sprake van een portret en gelden de regels.
Dat betekent dat toestemming voor gebruik van een foto op social media niet automatisch toestemming is voor alles wat iemand daar vervolgens mee doet. Zeker niet als die foto wordt gebruikt als basis voor een AI-gegenereerde video of animatie.
Toestemming voor een foto is geen vrijbrief voor AI-bewerkingen
Dit is het punt waar veel mensen de fout ingaan, ook bedrijven en bureaus. Toestemming is altijd gebonden aan een doel en een context. Heb je toestemming gegeven voor gebruik van jouw foto op Instagram of in een nieuwsbrief, dan dekt die toestemming geen deepfakes, geen geanimeerde versies en geen AI-gegenereerde video’s.
Wil iemand jouw portret gebruiken voor een AI-bewerking die bewegende beelden oplevert, dan is daarvoor in principe nieuwe, expliciete toestemming nodig. Zonder die toestemming kan de geportretteerde zich verzetten tegen publicatie, zeker als er een redelijk belang is zoals reputatieschade, commercieel gebruik of aantasting van de persoonlijke levenssfeer. Meer over hoe je jouw online zichtbaarheid goed regelt, lees je op mijn pagina over content marketing.
Wat zijn deepfakes en waarom is het een probleem?
Een deepfake is een door AI gegenereerd of gemanipuleerd beeld, audio- of videofragment dat zo realistisch is dat het op het eerste gezicht niet van echt te onderscheiden is. De technologie is al jaren beschikbaar, maar wordt steeds toegankelijker en beter. Wat vroeger alleen door grote studios kon worden gemaakt, kan nu met een gratis app op je telefoon.
Het probleem is niet alleen dat het nep is, maar dat het de indruk wekt echt te zijn. Een video waarin jij iets zegt wat je nooit hebt gezegd kan je reputatie ernstig beschadigen. Zelfs als iedereen weet dat het een deepfake is, kleeft het beeld aan je. De Nederlandse rechter heeft dit erkend: een deepfake kan een inbreuk op portretrecht opleveren, ook als het technisch gezien een nieuw werk is.
Portretrecht en AI: wat zegt de Europese AI-verordening?
Vanaf augustus 2026 is de Europese AI-verordening volledig van toepassing. Die schrijft voor dat deepfakes altijd duidelijk herkenbaar als zodanig moeten worden gepresenteerd. Wie een AI-gegenereerde video verspreidt zonder te vermelden dat het kunstmatig is gemaakt, handelt in strijd met deze verordening. Dat geldt ook voor gebruik op social media.
Transparantie is dus verplicht. Maar transparantie lost het portretrechtprobleem niet op. Ook een duidelijk als deepfake gemarkeerde video van jou, gemaakt zonder jouw toestemming, kan nog steeds een inbreuk zijn als die jouw belangen schaadt. Meer over de Europese AI-regelgeving vind je op de officiële pagina van de Europese Commissie over de AI-verordening.
Wat kun je doen als jouw foto zonder toestemming voor AI wordt gebruikt?
Kom je erachter dat jouw portret is gebruikt voor een deepfake of AI-gegenereerde video zonder jouw toestemming, dan zijn er een aantal stappen die je kunt zetten. Je kunt de verspreider aanspreken en verwijdering eisen. Sociale mediaplatformen hebben een meldingsplicht voor illegale content en zijn verplicht om dit te verwijderen zodra ze ervan op de hoogte zijn. In ernstige gevallen kun je een juridische procedure starten en schadevergoeding eisen.
Wil je dit voor zijn, zorg dan dat toestemmingen die je geeft altijd schriftelijk zijn vastgelegd en dat duidelijk staat voor welk doel en welk gebruik de toestemming geldt. Hoe specifieker, hoe beter je beschermd bent.
Heb je vragen over hoe je dit regelt in jouw communicatie of contentstrategie? Neem contact op, dan denk ik graag met je mee.
Let op: deze blog is bedoeld als algemene uitleg en is geen juridisch advies. Bij specifieke vragen over jouw situatie raad ik aan een jurist te raadplegen.
Deze blogpost is geschreven met behulp van AI en geredigeerd door Linda Vaneker.
